[ كه ] ساخته شده است . از كليساهاى خيلى معتبر ملّت نصارا بوده است . بعد از آنكه اهل اسلام اين ولايت را متصرف شدند ، اين كليسا معبد اهل اسلام شد . همهء اين بنا از سنگ است . فضايى ندارد . اول در بزرگى است و دالان عريضى ، همه از سنگهاى بسيار بزرگ . داخل مسجد دو مرتبه ، بعضى گوشواره‌هاى « 17 » سه مرتبه‌هم دارد . از اين دالان عريض راهى داخل مسجد مىشود و راهى به مرتبهء فوقانى مىرود . داخل مسجد نه طاق واقع است . طاق وسط بسيار بزرگ و مرتفع [ و ] هشت طاق اطراف قدرى از طاق وسط كوچكتر [ است ] . پايهء اين گنبد عالى از داخل مسجد بر روى چهار ستون سنگ سماق سرخ‌رنگ قطور خيلى مرتفع يك‌پارچه‌اى است كه عقل از ديدن آنها حيران شود . هريك ، يك‌پارچه جواهرى است . طاقهاى اطراف ، شاه‌نشينها دارد [ 57 ب ] كه جلو همهء آنها ستونهاى متعدد از سنگهاى سماق يك‌پارچه به الوان مختلف دارد . غرفات فوقانى هم به‌همين قسم ، طاقهاى روى به مسجدش بر روى ستونهاى سماق قوى است . ايزاره « 18 » و جرزهاى داخل مسجد ، اكثر سنگ سماق الوان است . بعضى از جاهاى طاق را از سنگ‌ريزه‌هاى ملون به‌طور خاتم‌سازى ساخته و اسليميها و گلها درآورده‌اند كه واقعى عقل حيران شود . بعضى ديگر با طلا و لاجورد ساخته شده است . فرش همهء اين بنا از فوقانى و تحتانى از سنگهاى مختلف است . منبر خيلى عالى هم دارد . در زير سقف اين مسجد از قرارى كه تخمين كرده‌اند ، نزديك به سى هزار نفر مىنشينند . شمعدانها و قناديل روشنايى و اسباب متعلق به مسجد از قرآن و چيزهاى ديگر هم موافق شأن مسجد ساخته شده است . شبها چراغ زياد در اين جامع روشن مىشود . بلاخلاف بيش از [ 58 آ ] صد كرور مصارف اين كار شده است . در اين ايام گويا ساختن چنين بنايى نزديك به محال باشد .

--> ( 17 ) . اطاق يا بالاخانه‌اى كه در گوشهء تالار واقع است . ( فرهنگ معين ، ج 3 ) . ( 18 ) . ايزاره يا ازاره مقدارى از ديوار كه از كف اطاق تا كنار طاقچهء مرتبهء پايين را شامل است و به هنگام نشستن بدان تكيه دهند . ( فرهنگ معين ، ج 1 ) .